Khu Hoà Bình _ (Sơn Đen) (Tạp Ghi)

  • PDF


    connguoidalat.jpg - 118.21 Kb

   KHU HÒA BÌNH

   Mình nhớ năm thi đậu BEPC (Trung học Pháp), ông cụ mua cho cái
đồng hồ không người lái, hai cửa sổ và ba mái chèo hiệu Citizen ở tiệm
đồng hồ Tiến Đạt ngay bên rạp xi-nê Hoà Bình. Đứng trước rạp Hoà
Bình thì tiệm Tiến Đạt nằm phía bên trái, sau mấy cái panneau gắn hình
ảnh của phim sắp chiếu trong nay mai, có rào lưới sợ dân chúng buồn
buồn đập kính để lấy hình đem về nhà treo. Rạp xi-nê Hoà Bình to nhất
trong ba rạp chiếu bóng ở Đà Lạt, xung quanh rạp là các cửa hàng nhỏ
được coi là trung tâm của thành phố. Điểm đặc biệt là có một cái chuông
cao để gắn cái còi ụ, báo động giới nghiêm. Nhà mình ở Hai bà Trưng
mà còn nghe nên không hiểu dân ở trong phố chắc nghe rất to.

   Khu này trước khi mình ra đời là chợ chính của Đà Lạt, sau này Chợ
Mới được xây cất thì khu chợ này được đập phá để xây lại được dân địa
phương gọi là Chợ Cũ hay Khu Hoà Bình. Sau này, KTS Ngô Viết Thụ
thiết kế thêm cái cầu nối liền khu Hoà Bình tới lầu 2 của chợ Mới và cái
cầu thang từ góc Lê Đại Hành và Thành Thái xuống chợ Mới ngay bến
xe Lam, Chi Lăng. Trước hội trường Hoà Bình là công trường khá lớn
của hai đường Thành Thái từ rạp Ngọc Lan đến và đường Lê Đại Hành
từ cầu ông Đạo lên. Mổi lần có mít tinh thì được tổ chức tại đây. Hồi
nhỏ thời đệ nhất Cộng Hoà, mình thấy các cuộc mít tinh của đoàn Thanh
niên Cộng Hoà, áo xanh mà ông cụ là thành viên được tập họp tại đây.
Sau này thời chính phủ NCK, có cho dựng một pháp trường bằng bao
cát gần khu bán Lan, phía sau vũ trường Tulipe Rouge.

   Cửa vào rạp xi-nê Hoà Bình được nâng cao lên vì cái nền của rạp bên
trong được xây cao từ cửa ra vào và nghiêng thấp từ từ xuống màn ảnh
để người ngồi dãy ghế phía sau không bị cái đầu của khán giả phía trước
che khuất cho nên phải bước lên mấy bậc thang cấp mới vào foyer của
rạp, bên trái là phòng bán vé mà mình từng chen lấn như đi ăn cướp để
mua vé nhất là ba ngày Tết. Thường mấy ngày Tết họ chiếu phim tồi
nhất vì ai cũng đi coi, sau đó vài tuần khi khán giả hết tiền lì xì thì mới
chiếu phim hay. Đối diện phòng bán vé là nơi quảng cáo các hình ảnh
của phim đang chiếu hay sắp chiếu. Sau khi chen lấn mua được vé thì
phải bước lên vài thang cấp mới vào được hội trường. Bên trong được
chia làm hai dãy ghế. Hình như có ba loại vé cho ba loại ghế xanh vàng
đỏ. Vé đắt nhất là màu xanh, gần cửa ra vào, sau đến vàng thì phải, rồi
đỏ gần màn ảnh. Hồi nhỏ mình hay mua vé bình dân, ngồi hàng ghế đỏ
nên coi xong thường là hai suất cho đã ghiền nên bước ra khỏi rạp là đói
meo, mắt hoa, chóng mặt. Mình coi ở đây Dr. Zhivago, Le Cid, Tần
Thuỷ Hoàng, La colère d' Achille, Tân Độc Thủ Đại Hiệp có Khương
Đại Vệ đóng, Thập Tam Thái Bảo mà cuối cùng KĐV bị tứ Mã phân
thây...

   Sau năm Mậu Thân thì mình nhớ có lần lính Lực Lượng Đặc Biệt của
Mỹ gồm toàn người Nùng, gốc Tàu,...được Mỹ trả lương đi lùng các lính
cảnh sát dã chiến đánh. Mình đang ở chợ dưới thì nghe súng liên thanh
thì ngạc nhiên vì dạo đó lính VNCH xài toàn M1 hay Garant bắn từng
viên, chỉ có AK 47 mới bắn liên thanh được nhưng tiếng nổ nghe khác,
nhìn ra thì thấy vài tên lính cảnh sát dã chiến chạy từ cầu thang chợ
xuống bến xe lam rồi chạy vào dưới chợ núp, trong khi mấy tên lính
LLĐB ôm súng AR17 chạy đi lùng. Sau này mới hiểu lí do; có một tên
LLĐB gốc Hoa đang đứng chơi với tên soát vé ở rạp Hoà Bình thì có
mấy tên lính cảnh sát dã chiến muốn vào coi cọp nhưng tên LLĐB
không cho bị CSDC đánh thì anh chàng này chạy về trại kêu lính LLĐB
mà mình có biết vài tên vì trên đường Thi Sách có tên Dũng đầu bò,
người Nùng, nói giọng bắc cả dòng họ nó đi LLĐB hay lái xe Jeep Mỹ
về, đeo súng AR 15, lựu đạn cá nhân loại nhỏ,...

   Cuối rạp thì có hai cửa thoát phòng cháy, bên phải thì chạy thẳng ra
ngoài cạnh tiệm bazar của một ông người chà và còn cửa bên trái thì
chạy thẳng ra bên tiệm kính Anh Lân. Phía sau chổ tiệm Thanh Nhàn,
nơi có con đường đi xuyên khu Hoà Bình từ tiệm Mekong xuống cầu
thang vô lầu hai của chợ Mới thì có một cái cửa đôi phòng cháy. Hậu
trường của rạp này nhỏ nên các gánh hát cải lương không mượn chổ này
vì không làm sân khấu được nên chỉ có tổ chức đại nhạc hội của Phi
Thoàn, Tùng Lâm thôi. Trường Văn Học thường mướn rạp này để chiếu
phim hay văn nghệ cho học sinh của trường xem. Mình nhớ coi phim
Nắng Chiều có người đẹp Bình Dương đóng và một lần trường Văn Học
tổ chức văn nghệ có mời ban nhạc Rolling Wheels chơi.

   Ông chủ tiệm đồng hồ Tiến Đạt, người Bắc, có cái tiệm coi như rộng
nhất ở khu này vì ba căn nhập lại, sát góc bên trái của rạp Hoà Bình. Lúc
mới xây thì chia ra từng căn cở tiệm sửa radio Việt Quang nhưng dần dà
có người bán thì mấy hàng bên cạnh mua, nới rộng thêm tiệm của họ.
Mỗi lần đi bát phố ở khu này, mình hay ghé lại xem đồng hồ Seiko,
Bulova, Citizen,.. Mình thích nhất hiệu Seiko nhưng ông cụ mua hiệu
Citizen vì rẽ nhưng cũng là niềm hạnh phúc vô biên. Sau này sang tây
thì cái đồng hồ này chết máy nên cũng không đeo đồng hồ tự dạo đó.

   Năm ngoái về thăm Đà Lạt mình vẫn thấy cái đồng hồ con gà treo tường
mà 50 trước bà cụ mình mua ở tiệm này, nay không còn chạy nữa. Năm
3ème mình bắt đầu không thấy rõ chữ trên bảng nên phải xin lên bàn đầu
ngồi nhưng ông cụ không cho đi khám mắt đến khi sang Văn Học thì oải
quá năn nỉ ông cụ đưa ra tiệm kính Anh Lân để đo mắt thì thấy cận trên
4 độ. Có lẻ ông cụ mình là gốc Bắc Kỳ nên quen hay mua đồ ở mấy tiệm
do dân Bắc cầy làm chủ. Tiệm Anh Lân cũng rộng tương tự tiệm Tiến
Đạt, có cái bảng đọc chữ khi khám mắt ở giữa để xem độ cận của khách
hàng. Mấy anh em mình đều là thân chủ của tiệm Anh Lân đến 75. Tiến
Đạt thì sau 75 không thấy trở lại Đà Lạt.

   Cạnh tiệm Anh Lân là tiệm sửa radio Việt Quang, có thâu băng nhạc
chắc lậu nên dạo đó đi ngang là nghe nhạc Phượng Hoàng vang rền trời.
Có lẻ dãy tiệm này hướng Tây hay Nam nên thấy có mấy tấm vãi, biển
quảng cáo được che nắng mưa. Nghe nói bà Việt Quang nay sống ở ấp
Cô Giang, trồng Lan bán. Ông cụ mình thân với ông Việt Quang nên hay
tụ tập ở đây với nhóm đặc phái viên của tờ báo Tiền Tuyến và Con Ong.
Trong nhóm này có chú Nê, anh của chú Nô ở ấp Cô Giang hay hát trên
đài phát thanh Đà Lạt. Chú Nê ngày xưa có dạo đi tù chung với bà cụ
mình khi tham gia kháng chiến chống Tây. Chú Nô đi lính, hay đánh
bóng bàn với anh Tín, du học bên Nhật về, đánh kỉểu cầm thìa, vô địch
vùng 2 ở cái tiệm cho mướn bàn ở đường Minh Mạng, ngay dốc Tăng
Bạt Hổ, đối diện tiệm chè Long Phụng Lầu. Mổi lần có tin gì lạ thì ông
cụ mình hay đánh điện tín về Saigon. Nhóm này hay trù trì ở nhà hàng
Mekong nơi tổ chức tiệc cưới của ông bà cụ mình khi xưa. Mình có ăn
mì xào với ông cụ ở tiệm này một lần khi đậu bằng Trung học Pháp.

   Nguyễn Bình, ông thầy dạy Thái cực đạo của mình bị 302 chỉa súng
đánh hội đồng tại đây khi ngồi uống cà phê với hai cô gái. Ông này chả
dạy gì cả, cứ vát xe moto 125 cc chở gái chạy vòng vòng.

   Cạnh tiệm Mekong thì có tiệm bán radio, máy truyền hình Việt Hoa.
Dãy nhà này rất sâu, ăn ra phía sau tới cái đường nhỏ phía sau, hình như
tên đường là Nguyễn Biểu nối đường Minh Mạng và Tăng bạt Hổ, có
mấy quán nhỏ bán thức ăn, có bà 7 Quốc bán sữa đậu nành. Mình nhớ có
lần ông cụ mình dẫn vào tiệm Việt Hoa bán máy truyền hình, máy nghe
đĩa nhạc, radio,.. Mình mê cái tivi vì lúc đó buổi chiều đang phát sóng
chương trình đố vui để học rồi vài tuần sau thấy ông cụ bê cái máy nghe
đĩa về, cũng to như máy tivi, có bốn chân, có radio và máy quay đĩa,
hiệu Panasonic. Ông cụ mình mua đĩa hát và dì Thương ở tiệm Hiệp
Thạnh, đường Duy Tân cho mình mấy cái đĩa cải lương cũ 78 tours vì
dạo đó người ta sản xuất đĩa 45 vòng có hai bản nhạc hay 33 vòng có
nhiều bản nhạc còn 78 vòng thì nó dày và nặng. Khi đĩa quay thì mình
cũng chóng mặt vì 78 vòng/ phút, sợ rè kim hay cà lăm. Mấy cái đĩa cũ
này hay bị rè nên cứ bị cà lăm. Út Trà Ôn hát 30 năm qua, 30 năm qua,
30 năm qua,...Cũng nhờ mấy đĩa cải lương này mà mình mới biết Tình
Anh Bán Chiếu của Út Trà Ôn nên bắt đầu mê cải lương từ dạo đó.

   Năm Mậu Thân, gia đình dì Ba Ca trên số 4 chạy tản cư xuống nhà
mình. Dì Ba Ca kêu mệ ngoại mình bằng Dì, khuôn mặt rất giống bà
ngoại còn dượng Ba Ca thì làm ở ty Kiến Thiết thì phải. Thời Tây,
dượng làm nghề tiêm thuốc phiện cho mấy đệ tử của nàng tiên nâu.
Dượng hay kể chuyện dân đi ăn trộm ngày xưa, thổi thuốc mê vào nhà
rồi cạy cửa vào ăn trộm hay cách têm thuốc bàn đèn ra sao để được tiền
boa. Khi VC vào thì gia đình dì đào hầm phía sau vườn để núp. Hôm
mồng Ba khi nghe tiếng súng và bom êm nên dượng Ba Ca chui ra khỏi
hầm để lên bàn thờ lạy tiển ông bà để xin mấy đòn bánh tét cho mấy đứa
con ăn thì nhìn ra sân thấy quả bom chưa nổ nằm chìm ìn trước sân. Hai
phút sau là cả nhà bỏ của, chạy lấy người xuống nhà mình xin tá túc. 

   Dì dượng có 5 trai 1 gái, anh đầu tên Việt, học nghề thợ tiện ở tiệm
Luồng Điện của ông nội Trần Trọng Ân ở đường Phan Đình Phùng, bên cạnh
có chiếc xe mì của bà Tàu bán mì vịt tiềm buổi chiều, hay đeo con phía
sau lưng để bán mì còn ông chồng thì tối ngày binh xập xám chướng.
Anh Việt sau này đi Xây Dựng Nông Thôn ở Tùng Nghĩa. Người kế là
chị Hoa, rồi anh Hiệp, Thành (Bồn lừa của Trần Hưng Đạo) nghe nói
sau này làm nghề cắt tóc ở La Sơn Phú Tử rồi Tèo Anh, Tèo Em ,.. Mỗi
tối sau khi ăn cơm là hai gia đình ngồi quanh cái máy nghe tin tức đài
BBC chương trình Việt Ngữ, rồi mở mấy cái đĩa của ban AVT 45 vòng.
Cứ nghe đi nghe lại mấy đĩa hát này trong vòng ba tháng nghĩ hè bất đắc
dĩ vì VC có chơi thêm tổng công kích đợt 2, nên ngày nay mình có thể
giả giọng Huế, Bắc, Quảng,.. Ngày nào hai gia đình đều ngồi bên cái
máy, nghe tới nghe lui đến hết mấy đĩa thì nghe lại rồi cười đến ngày
nay mình vẫn còn thuộc mấy bài này. Sau này tới thời nghe băng loại
180 thì ông cụ có mua cái máy hiệu TEAC rồi thâu băng ở tiệm Việt
Quang. Dạo ông bà cụ mình sang chơi, mình có đưa ông bà cụ đi ngày
Đà Lạt thì có gặp bà Việt Hoa đang ở quận Cam.

   Cạnh Việt Hoa là tiệm của bà Phúc Thị Lai, bán vãi rồi đến tiệm Chà
Và, chuyên bán đồ Mỹ phẩm cho phụ nữ nên mình chỉ nhớ sơ sơ rồi đến
tiệm Đức Xưng Long, bán tạp hoá rồi Lưu Vĩnh Ký bán sắt, có thêm cái
tiệm ở bên đường Duy Tân. Ông Lưu Vĩnh Ký này, ngày xưa muốn hỏi
bà cụ mình cho con trai của ông ta nhưng bà cụ không chịu, nếu không
thì nay mình đã mang tên Lưu Linh.

   Đối diện tiệm ăn Mekong, góc đường Tăng Bạt Hổ thì có tiệm vàng Bùi
Thị Hiếu, con của ông Bùi Duy Chước, có mấy người con học Yersin,
nghe nói nay ở bên Pháp. Tiệm này được coi là một trong những tiệm
vàng đầu tiên ở Đà Lạt, bên cạnh là tiệm giầy Trung Việt rồi tiệm sách
Liên Thanh, có con học Yersin rồi đến nhà in Lâm Viên của thằng
Phước, người cao cao mà có thời mình học tư chung ở nhà tên này với
anh Mai, con ông thầy Kim, người Bắc ở trong xóm, sau lưng phòng
mạch Bác sĩ Lương, ông nội của Tuấn Toto ở Phan Đình Phùng. Anh
chàng này học Yersin lớp première, một con mắt bị hư hay lé sau này đi
đâu không biết. Có lần hè mình học tư với chị của một tên Hà, học
chung ở Yersin ở góc Duy Tân và Phan Đình Phùng, sau biệt thự của gia
đình tên Hà này, hình như dân bắc kỳ là đường Thủ Khoa Huân. Mình
có gặp lại ông thầy Kim khi về thăm Đà Lạt trong lúc ăn phở với ông cụ
ở bến xe Tùng Nghĩa, sau lưng khu Hoà Bình, kể sang Mỹ rồi về VN
sống với bà vợ thứ hai, cạnh tiệm Lâm Viên thì có tiệm phở gà Bắc
Hương, nhà Nguyễn Đăng Sơn có thời học chung với mình sau qua
trường Việt trước, đậu Tú tài đi du học ở Pháp trước mình một năm, học
ở Troyes, nghe nói nay vẫn ở Pháp, lấy vợ made in VN. Tên này dạo đi
Hướng Đạo thường được xem là hướng đạo viên gương mẫu, hình như
chung đoàn với Đinh Gia Lành, Nguyễn Trung Thiện. Cạnh đó thì có
tiệm Phở Tùng, bị cháy sau Mậu Thân cạnh cái dốc đi xuống đường
Phan Đình Phùng gần tiệm bảo hiểm Nguyễn Đình Hoè và tiệm uốn tóc
Ba Lê. Mình nhớ dạo đó đứng ở nhà mình bên Hai Bà Trưng thấy lửa
khói mịt mù như thời VC tổng tấn công hình như cây xăng ở bến xe gần
đó bị cháy. Sau này xây lại thì rất đông khách như các thầy địa lí bảo
mua nhà cháy là hên, làm ăn phát đạt.

   Black paint cho tui bổ túc thêm mấy" căn hộ"của khu nhà tui .Cạnh nhà
in Lâm Viên (mà bây giờ đổi thành khách sạn Europa) là nhà hàng cơm
tám giò chả của thím Mỹ Hương (mẹ của Nguyễn đăng Sơn, bố Sơn làm
trên đài phát thanh Dalat),kế đó là phở Tùng ,nhà may Ngân (trước đó là
tiệm ăn Bắc Hương) , nhà hàng Mai Hương (cháu của thím Mỹ
Hương), nhà hàng tàu của bà Sao,ngân hàng phát triển nông
nghiệp, khách sạn của ông Ngô La, lò bún bà Hoạt, nhà sách Khải Minh
, tiệm bánh rồng vàng Hải Dương,nhà may Chí Công,tiệm giày
Khanh...(wow nhờ đọc mấy bài về Dalat của đen thui mà mình cũng
sáng ra một chút). Trước đó khi tiệm phở Tùng bị cháy bố mẹ tui có mua
lại khu này và dự tính là sẽ xây thương xá Dalat ,nhưng xây được nửa
chừng thì không mấy người đặt mua gian hàng nên đã trở thành nhà ở.

   Dãy đối diện nhà sách Khai Trí thì có tiệm giày Bata, tiệm bà Phúc, bà
Lê Thị khiêm bán len. Một trong hai bà này là mẹ của Nam Trân hay
Đào, học Yersin với mình. Có Ngân hàng Tín Nghĩa mà một thời mình
bỏ tiền trong này trước khi đi Tây. Phía bên góc gần cầu thang vào chợ
Mới thì có tiệm bà Cháu, người Huế bán xe đạp, Honda góc Phan Bội
Châu, sau này xây cái nhà mấy tầng. Tiệm của ông Tây bán rượu, tiệm
hình Nam Sơn và có tiệm bán đồ cho du khách mà hồi nhỏ mình lấy mấy
bịch hột xanh đỏ tím vàng đem về nhà rồi mấy anh em xúm lại xâu chỉ,
làm vòng để giao lại để họ bán cho du khách. Phía bên cái đồi nhìn
xuống chợ mới thì có mấy cái kiosque bán đồ lưu niệm cho du khách, họ
cưa gỗ thông, đánh vernis vẽ thác Cam Ly, Hồ Xuân Hương,....mình có
học nghề này tính sang Tây cưa gỗ bán kiếm tiền ăn học nhưng khi qua
Tây thì không có đất dụng võ, chỉ có cưa vài con rồng tặng Tây đầm.
Hình như Ngô Văn Thuỷ 11B, có làm mấy cái thiệp, cắt hình bóng con
gái với mái tóc thề, dán giấy pelure trắng hay hồng, thiên thanh rồi ép
hoa pensée vào rồi để mối ở mấy cái kiosque này, bán cho con gái trời
bắt mộng mơ, trai mê gái hay du khách. Chổ này hay có một ông bán
bong bóng đẫy xe đạp bán mà hồi nhỏ mình hay mua, gần mấy hàng bán
Hoa Lan và bãi giữ xe Honda cho rạp Hoà Bình.

   Phía dãy Hoà Bình bên phải của rạp thì có một tiệm bazar của một ông
Chà và Ấn độ mà trước khi đi Tây, ông cụ mình có mua một sợi dây nịt
cho mình ở đây. Có hai anh em học Trần Hưng Đạo có một cái quầy
trước một tiệm, chắc thuê của cái tiệm ở đây làm nghề ép nhựa, ai có
giấy tờ gì đều đem ra đây bọc nylon lại hết. Họ chỉ có cái bàn, gắn cái
fermature bằng sắt ở trên miếng gỗ và cái bàn ủi bằng than thêm hai
cuộn nylon. Họ lấy kéo cắt giấy nylon theo khổ rồi kẹp giấy tờ vào, để
cái mé trên cái fermature rồi lấy cái bàn ủi, đẩy trên cái khăn chồng lên
tấm nylon để tránh nhựa chảy rồi lấy cái kéo cắt gọn ghẻ lại kiếm tiền dễ
dàng. Sau này hai tên này đi lính nên chỉ còn ông bố làm. Mình hay
đứng xem hai anh em này ép nylon khi trú mưa ở đây.

   Có lò bánh mì Vĩnh chấn và Vĩnh Hoà hình như là anh em đối diện nhau
trên đầu đường Duy Tân. Hình như mình có học chung với Mã Kiến
Lương, con tiệm Vĩnh Hoà, sau này hắn đổi tên, khai trụt tuổi thành Mã
Kiến Hậu, đánh vũ cầu rất chiến. Sau Mậu Thân nhà hắn mua được cái
máy làm bánh mì bằng điện đầu tiên ở Đà Lạt nên làm ăn rất khá giả,
hàng ngày cứ thấy Thiên Hạ bu lại đứng đợi mua bánh mì mới ra lò.
Trời lạnh vừa đi vừa ăn cái bánh mì điện mới ra lò rất là tuyệt vời, nếu
chịu khó đợi về nhà thì lấy bơ mặn trét lên, ăn khỏi chê tương tự ngày
nay con mình thích bánh mì Tip Top hay Lee's sandwiches.

   Cạnh tiệm này có tiệm thuốc Tây Minh Tâm của bác Phấn, nay ở San
Jose. Lúc vượt biên thì gia đình bác đến trại tạm cư ở ngoại ô Paris thì
mình có ghé thăm nhưng sau này sang Mỹ sinh sống, hình như có cô con
gái tên Lili học Yersin với mình một thời. Nghe nói sau này lấy con trai
của ông bà Đoàn, ở số 4, gần nhà Phạm Đình Kháng. Chương có thời
cũng học chung vơi mình ở Ỷersin, đi du học bên Mỹ trước mình, có
em trai tên Trình, mà mình có mời đến Văn Học đánh trống khi tổ chức
văn nghệ năm 12B. Ông bà Đoàn trước 75 có xây xong hai ba căn nhà
ngay khách sạn Cẩm Đô nhìn chéo qua dốc Nhà Làng. Mình có vào nhà
này một hai lần nghe mấy tay này chơi nhạc, hình như bản ruột của tên
Trình là Les Marionettes vì cứ nghe hắn hát đi hát lại khiến mình thuộc
lòng. Ông Đoàn làm về đốn cây rừng xuất khẩu dạo đó nên được coi là
đại gia của những năm sau Mậu Thân. Nghe nói ông nay đã về lại sống
ở Đà Lạt với người vợ sau này.

   Sau này tiệm bánh mì Vĩnh Chấn có trang bị thêm cái lò bánh mì điện
nên bớt tình trạng phải đứng hàng giờ dưới trời mưa để mua được ổ
bánh mì. Ngay góc Duy Tân và Minh Mạng có tiệm vàng Kim Thịnh
của gia đình thằng Biểu, người Huế, bé con học Yersin với mình hay bị
bắt nạt nhưng nó có cái mồm to nhất Ỷersin nên sau này không tên nào
dám ăn hiếp nó vì sợ bị nó đem tam đời tứ đại ra chửi. Gần đó hình như
có tiệm vàng gì quên tên vì thiên hạ hay gọi Bùi Vàng, nhà của anh em
Bùi Văn Đông, Bùi Thị Hoa. Mình học chung với Bùi Văn Đông sau
này hắn học nhảy qua trường việt rồi đi du học thì phải. Bùi thị Hoa nay
ở Paris, quen thân với cô em kế của mình, hình như đi cùng ghe hay gặp
lại nhau ở Paris. Chổ này có hai chiếc xe đẩy bán bánh mì thịt, xịt tương
ớt đỏ, dưa leo. Bánh mì này họ lấy ở lò Phan Đình Phùng, chổ dốc đi lên
nhà thờ Tin Lành, đường Hàm Nghi, có cái giếng bên cây mít, cạnh chổ
dạy của ông giáo Kim mà mình có học hè hồi nhỏ. Họ bỏ bột nổi khá
nhiều nên phòng to kiểu bánh mì ổ Chè Cali. Mỗi sáng có ông Tàu lấy
bánh mì ở đây bỏ trong cái bao bố trùm cái mền để giữ bánh mì cho
nóng rồi qua đường Hai Bà Trưng rao bán, giao cho nhà mình năm ổ,
mỗi đứa nữa ổ nhưng mấy đứa em lớn ăn không đủ nên mình phải nhịn
đói đi học. Có lẻ vì vậy mà mình nhỏ con nhất nhà vì hai thằng em cao
hơn mình gần một cái đầu. Khu này còn có mấy người bán cóc ổi, thơm,
bắp nướng vào mùa lạnh, xoa chút mỡ hành lên trên ăn nức nở. Bánh mì
dạo đó mình mê nhất là bánh mì thịt của Tulipe Rouge chổ bến xe đò
Chi Lăng, làm theo kiểu Tây, baguette có paté, sauce mayonnaise gói
giấy trắng in chữ sạch sẽ trong khi mấy chỗ khác, gói bằng giấy báo
nhưng đắt tiền. Ngoài ra có cái nhà làm bánh croissant ở góc Duy Tân,
Hải Thượng, chổ gara Trung Tín ngó qua bùng binh, đi ngang thơm lừng
lựng mình hay vào mua bánh mới ra lò ăn.

   Cạnh tiệm Vĩnh Chấn có tiệm thuốc Con Cua bán dậu nhị thiên đường
và rượu thuốc mà mình hay gọi Huỳnh Quốc Hùng là Khương Đại Vệ,
tán gái nhanh như thần. Từ tiệm Vĩnh Chấn đi lại phía đường Thành
Thái thì có tiệm thuốc Tây Nguyễn Văn An, nhà hàng Shanghai mà
mình hay đem bồ câu đến đây bán. Dạo đó, nhà mình có nuôi Bồ câu,
mình sơn chuồng rất đẹp so với nhà ông Quán nên chim của ông ta hay ở
đâu hay bay về chuồng của mình để cù rũ, đạp mái thế là mình canh me,
bắt mấy con chim dại gái này đem ra tiệm ăn này bán để họ làm Bồ câu
hầm thuốc Bắc , hạt sen cho khách. Kế đó thì có tiệm vàng của bà Tư
Bổ, tiệm Song Song của Vĩnh Ít, chắc cùng dòng họ với Vĩnh Chấn, bán
cà phê, trà rồi đến tiệm ông bà Võ Quang Tiềm mà bà cụ mình kêu bằng

   Dì Dượng, chị em bạn dì với mệ ngoại mình, bán rượu.
Khi mới vào Đà Lạt lập nghiệp, ông Võ Quang Tiềm làm nghề thợ may,
sau xoay qua bán rượu và thuốc lá Cẩm Lệ. Thời Tây, thuốc lá, thuốc
phiện và rượu là do nhà cầm quyền quản lí nên chỉ có môn bài mới được
bán. Ai nấu rượu lậu hay bán thuốc phiện lậu bị bỏ tù. Ông Tiềm là đại lí
ở vùng Cao Nguyên bán sĩ lại cho các tiệm bán lẻ trong vùng nên rất
giàu, có mấy tiệm ở đường Hàm Nghi làm kho chứa rượu và hàng. Mình
thấy mấy cái lu to bằng sành đựng rượu trong tiệm. Khi bà cụ mình lập
gia đình thì ông Tiềm có nói xuống thành phố Di Linh, ở nhà của ông và
bán rượu ở đó nhưng bà cụ mình đã buôn bán ở chợ cũ nay là rạp Hoà
Bình.

   Thời Tây thì dân mình sợ nhất là lính Lê Dương (légionnaire) và Mặt
Gạch (malgache). Nhóm lính trước là những thành phần bất hảo, bị tiền
án tử hình hay lính đào ngũ,... Khi vào đoàn lính này thì coi như quá khứ
bị xoá bỏ nên lính này không sợ chết, đi tới đâu là cướp hiếp tới đó còn
lính mặt gạch thì dân thuộc địa Pháp ở Madagascar, Phi Châu như người
VN được tuyển sang Pháp đánh giặc trong hai thế chiến. Năm 1945, lính
Tây thay thế lính Anh, đổ bộ lại Đông Dương để giải giới quân đội Nhật
thì dân Đà Lạt bỏ chạy tản cư vì phong trào kháng chiến chống Pháp
tuyên truyền, ông Tiềm không chịu tản cư, ở lại Đà Lạt và mua nhà của
dân chạy loạn với giá rẽ như bèo nên sau này được coi là người giàu
nhất Đà Lạt. Khi hồi cư thì có một số người bị chiếm đoạt nhà cửa, tiệm
buôn tương tự sau 75 nhưng không dám hó hé vì sợ bị chụp mũ theo
Việt Minh. Sau 75 thì nhà nước tịch thu hết cả 100 căn nhà cho thuê,
khách sạn và tài sản trong thời kỳ đánh tư sản, nay hình như chỉ còn một
căn nhà do một người cháu ở thì phải. Lần đầu tiên về thăm Đà Lạt thì
có đi thăm mộ ông bà ở Mã Thánh do người con rễ KTS Ngô Viết Thụ
phát hoạ nhưng nay nghe nói khu này bị giải tỏa nên không biết con
cháu dời đi đâu vì mấy người con còn sống đều ở bên Pháp.

   Nghe nói khu Hoà Bình là do ông Võ Đình Dung, thầu khoán xây cất,
ông ta làm chủ mấy căn ở dãy phố này. Thời Tây, ông Võ đình Dung, bà
con chi bên vợ mình đi thầu xây cất rồi tụi Tây giao tiền giả nhưng tối
nên không kiểm lại. Về nhà tối ngủ bà vợ thấy ai về mách nên đêm
khuya thức dậy, xét lại mới khám phá ra tiền giả nên đem đốt hết. Vừa
đốt xong là bảo an kéo lại lục soát nhà nhưng không thấy nên sau đó ông
bà mới cúng tiền xây chùa Linh Sơn, được xem là nhà hảo tâm nổi tiếng
của Đà Lạt rồi hưu trí, không làm ăn thầu xây cất nữa. Nghe kể cách làm
ăn hại nhau khi xưa và ngày nay nên mình không dám nghĩ đến làm ăn
hay về sinh sống tại VN.

   Cạnh tiệm ông Võ Quang Tiềm thì có một ngân hàng hình như Đông
Phương, Văn phòng Hàng Không Việt Nam, đến tiệm ăn Nam Sơn trước
bãi xe taxi mà anh Bôn và Thanh của đội banh Đà Lạt bị VC gài lựu đạn
nơi xe bị nổ chết, cuối cùng là phòng nha sĩ Trình, bố tên Hy học Yersin
với mình có lần nhổ mình mấy cái răng và mấy thang cấp nối đường
Thành Thái qua Trương Vĩnh Ký chỗ trường Đoàn Thị Điểm mà mình
từng học Hội Việt Mỹ ở đây.

   Phía sau dãy phố này là đường Trương Vĩnh Ký, có mấy quán ăn mà nổi
tiếng nhất là quán bánh xèo của hai ông bà người Huế. Xa Đà Lạt 40
năm nhưng mình vẫn nhớ rau xà lách couronne mà ngày xưa ăn phở
thường có rau này. Bên Tây thì mình có ăn loại rau này có vị hơi đắng
đắng, dòn dòn, lá có răng tua tua nhưng bên Mỹ thì không thấy bán. Về
Đà Lạt tuy thèm nhưng không dám ăn vì lần đầu về mình bị Tào Tháo
rượt ói mật xanh luôn vì ăn rau. 

  SƠN ĐEN 
  (11/29/13)

   

Bạn đang theo dõi trang: Văn Tạp Ghi Khu Hoà Bình _ (Sơn Đen) (Tạp Ghi)