Bóng Dáng Người Thượng (Đà Lạt Ngày Tháng Cũ_#7)

  • PDF

 olddalatig2.jpg - 166.88 Kb

BÓNG DÁNG

NGƯỜI THƯỢNG

 

     Sau khi Đà Lạt đã phát triển thành một nơi du lịch, du khách lên đây vẫn còn thường hay gặp một số người Thượng ngay giữa trung tâm thành phố. Họ đi từ các buôn làng xa xôi ra đây để bán một số sản phẩm và đồng thời mua về một số thực phẩm và vật dụng khác. Hồi xa xưa người ta quen gọi những người sống ở miền cao nguyên này là “mọi”, ý rằng kém văn minh. Về sau từ ngữ này hầu như đã không còn được dùng nữa mà thay vào đó là những từ ngữ khác nghe thân thương hơn như “đồng bào thiểu số” hay “đồng bào sắc tộc”.

     Khi hãy còn nhỏ tuổi NGỰ THUYẾT có cái thú là chạy theo ngắm những người Thượng với hình ảnh khó quên để rồi kể lại:
    
“Nhưng coi voi đâu thú bằng coi “mọi” về. Lâu lâu, nó không nhớ rằng trong bao lâu, người Thượng không biết từ ngọn núi nào kéo nhau về rần rần. Một đoàn người thật dài đi tỉnh bơ ngay trên đường cái chứ khỏi cần phải đi trên lề đường để tránh xe kéo, xe ngựa, hoặc xe hơi. Hồi đó ít xe hơi lắm.
     Đoàn người (...) già trẻ lớn bé đều có đủ, đúng là mọi “cà răng căng tai”, răng cà sún sát nướu, trái tai đàn bà con gái căng to đeo lủng lẳng miếng gỗ dẹp tròn to bằng miệng ly uống nước. Lại có cả heo, chó, gà mang theo, ốm nhom. Đàn ông chỉ đóng chiếc khố, da của họ trông dày cộm và đen thui, lưng mang gùi, tay cầm roi mây, xà gạc. Tụi nhỏ kháo nhau rằng trong rừng cây cối rậm rạp không thể nào đi được một bước nếu không có xà gạc để dọn đường, còn roi mây dùng để đánh cọp. Cọp không biết đau nhưng sợ tiếng gió phát ra từ cái roi…
     Đàn bà thì ở trần, mặc váy đen vằn trắng, cũng mang gùi hoặc mang em bé sau lưng. Oai hơn cả vẫn là những người lè kè trên vai chiếc nỏ, để ló ra sau gùi ống tre đựng tên nhọn…
     Tụi nhỏ trố mắt nhìn đoàn “mọi” đi qua cho hết rồi đi theo xem thử họ sẽ đi đâu. Thì ra “mọi” đi chợ. Họ bán heo, gà, bắp, kê, móng cọp, nanh heo rừng v.v... và mua gạo, muối. Họ biết xài tiền nhưng không biết đếm. Chẳng hạn họ bán ba cắc một con gà thì họ nói con gà này giá một cắc, một cắc, một cắc, vừa nói vừa chìa một ngón tay thôi, chìa ra làm ba lần. Họ không chịu bán chó. Xong họ ngồi chiếm hết những bậc tam cấp của chợ, mỗi người lấy từ trong gùi một cái đãy làm bằng lát cuốn tròn đựng cơm nguội và mắm, lắc lắc đổ ra bàn tay vắc lại thành cục cho vào miệng ăn ngon lành. Ăn xong, họ đến những vòi nước máy công cộng kê miệng uống, rồi lấy ống điếu cần thật dài mồi lửa hút thuốc. Có người mua chai nước ngọt uống vài ngụm, rồi tới vòi nước máy châm thêm cho đầy đưa cho người khác uống, người đó uống một ít lại đi lấy nước máy châm thêm, cứ thế uống mãi không hết một chai. Không đầy một tiếng sau đó họ đã lục tục kéo nhau đi cùng những con chó ốm nhom.”   

     Bóng dáng những người Thượng khi xuất hiện trong thành phố cũng được VI SAO tả lại như sau:
     “Khi ánh dương ló dạng, những tia nắng đầu ngày chiếu xuyên làn sương mù trông như những hào quang của phép lạ, làm lóng lánh những hạt sương đêm còn đọng trên búp hoa, trên tàu lá và trên những thảm cỏ nhung xanh biếc... thì lác đác trên các nẻo đường từ buôn làng dẫn vào thành phố, vài nhóm người Thượng thuộc chủng tộc K’Ho đi hàng một, thành từng nhóm nhỏ. Người nào cũng đen đúa, phần đông đi chân đất, có người còn đóng khố, vai vác chà gạc, lưng đeo gùi đựng đầy những khúc củi ngo dùng để nhóm bếp hay những giò lan rừng đem ra chợ để đổi lấy gạo, muối.”

gaithuong.jpg - 523.83 Kb 

     Du khách tới Đà Lạt thường hay dừng chân để tò mò và thích thú nhìn theo bóng dáng những người dân thiểu số họp nhau thành từng đoàn đi vào trong thành phố Đà Lạt khi trời hửng sáng. Những hình ảnh “bắt mắt” này được mô tả thật kỹ dưới cái nhìn của PHAN NGHÈ:
    
“Từng nhóm những cô gái Thượng mặc xà rông, lưng đeo những chiếc gùi đựng những giò lan rừng đủ màu sắc chạy lúp xúp nhịp nhàng với những đôi chân màu bánh mật đều đặn đá những tia nắng ban mai, chạy về hướng Chợ Đà Lạt cho kịp buổi chợ hoa sáng.
     Những người đàn ông Thượng, tay cầm xà gạc, miệng lập bập khói thuốc từ những chiếc ống điếu gốc cây trúc được đẽo gọt cầu kỳ, lững thững đi theo. Sau họ những người đàn bà Thượng, lưng đeo những chiếc gùi nặng trĩu đựng những quả xoài rừng hoặc nõn khoai. Trước bụng, họ bọc những đứa nhỏ còn say ngủ trong những chiếc chăn cũ kỹ, những đôi chân nhỏ, tím ngắt vì lạnh đong đưa theo nhịp chân bước của người mẹ. Họ vừa đi vừa nói chuyện bi bô.
     Một vài con chó ốm nhom lộ cả xương sườn, mặt mũi lấm lem, chạy lăng xăng lục lọi từng bụi cây để tìm kiếm thức ăn cùng nhập đoàn với họ. Họ như từ trong những chùm tia sáng đục ban mai, sau con đường đất đá ngoằn ngoèo, giữa những rặng thông, đi ra chợ và bóng họ nhạt nhòa trong làn sương phủ.”
   
     Du khách cũng thường vội vã ghi lại hình ảnh những người dân thiểu số của miền cao nguyên vào máy ảnh. Qua ống kính của mình nhiếp ảnh gia TRẦN CAO LĨNH nhìn những sinh hoạt của người Thượng với cặp mắt đầy tính cách nghệ thuật:
    
“Trong đồi thông, dưới chân những thân thông thẳng tắp thường gặp những đường mòn len lỏi. Thỉnh thoảng thấp thoáng một bóng ngựa thồ, một bóng áo chàm trên sườn đất đỏ...
     Đường mòn đất đỏ ở Cao Nguyên thật là một hình ảnh kỳ thú, cứ trườn mình mãi, đi tới trước như không biết mỏi.
     Nếu người lữ hành có mỏi vì vượt núi băng đèo, thì xin cứ tự nhiên ngả lưng trên thảm cỏ mịn, êm êm và rất chào đón.
     Những đường mòn ấy dẫn mãi vào những thôn, sóc xa tít mù đi hàng mấy ngày đường bộ. Ở trong đó là cuộc đời riêng của người Thượng, cổ sơ chất phác, sống tự nhiên với thiên nhiên, săn thú, gieo lúa, coi như chung quanh chưa từng có một guồng máy cơ giới văn minh chuyển mình cuồng loạn. Mỗi năm vài lần cần đi đổi muối, chỉ lúc ấy họ mới thấy được mặt mũi những người thị dân má hồng môi đỏ...”    
     Có dịp tạm ngừng bước hành quân và được ở lại ăn Tết với người K’Ho dưới chân đèo Ngoạn Mục quân nhân ĐINH VĂN CỬ hào hứng thuật lại cái kỷ niệm hi hữu này:
    
“Cao nguyên Lâm Viên tiết trời chạm Tết nên gió lạnh căm căm. Chúng tôi hầu hết là dân miền Nam nên chịu sao thấu với nỗi rét buốt miền cao qua manh áo trận mỏng manh trong đêm đầu tiên tạm trú tại Tiểu khu Tuyên Đức, chờ sáng về đơn vị. Đà Lạt rực hoa mùa giáp Tết. Đà Lạt kiêu sa trong muôn màu áo ngự hàn. Đà Lạt nồng nàn lời âu yếm của những người yêu nhau, dìu nhau qua con phố nhỏ, dưới dốc hoa Đào. Nhưng với người lính mới đáo nhậm đơn vị, thì đây là trò con tạo trêu ngươi!
     Sáng hôm sau tôi về đơn vị mới, TĐ 1/43, đang đồn trú tại đèo Ngoạn Mục và nhờ vậy mà năm đó tôi đã được hưởng một cái Tết vui nhộn với người Ko Ho (Tuyên Đức) quanh bếp lửa hồng. Được vui Tết với người Ko Ho là một thích thú tột cùng vì ngoài việc được ăn uống tự do, ta còn cảm nhận cái tình người đậm đà, chân thật trong cử chỉ, trong lời nói, trong ánh mắt, nụ cười.
     Tết của người Ko Ho sau Tết Nguyên Đán của ta, tùy theo mùa lúa chín - khi việc đồng áng xong, đồng bào Ko Ho liền tổ chức ăn Tết gọi là ăn mừng lúa mới. Tết được tổ chức giữa sân nhà hội đồng, mọi người quyên góp chung từ củi đốt, trâu bò đến rượu cần.
     Củi được chất thành đống lớn đủ dùng suốt đêm; quanh đống củi là những ché rượu ngon, vài con trâu, bò, heo đã được cột sẵn nơi hàng cột chạm trổ trước nhà hội. Những cây nêu, phướn lững lờ phất phơ trước gió tăng thêm vẻ trang nghiêm của ngày lễ Tết. 
     Và rồi, khi vầng thái dương vừa khuất dạng sau dãy núi đen thì chiêng trống nơi nhà hội đồng cũng đồng loạt khua vang, dồn dập như tiếng trống trận xung phong. Mọi người trong buôn tề tựu đông đủ quanh đống củi khô vừa phát cháy. Tiếng nổ lách tách vui tai, xen lẫn với tiếng chuyện trò huyên náo; đúng là một cái Tết vui vẻ bình dị.
     Tay trong tay, người Ko Ho nhảy múa vòng quanh sân lễ, theo tiếng khèn, chiêng. Háo hức mời nhau từng miếng thịt nướng trên lửa hồng từ các súc vật được hy sinh để tế thần linh. Hàng tá ché rượu cần được chuyền quanh mọi người. Rượu cạn, thì nước được thêm vào. Cứ như vậy, tiệc tiếp tục... cho đến khi rượu thấm, bụng căng, lửa sắp tàn và sương lốp đốp rơi rơi, người người mệt mỏi nằm lăn ra ngủ.
     Vào lúc đó thì chúng tôi, những người lính miền cao, đã ra đi tự bao giờ, không như đồng bào Ko Ho sung sướng tiếp tục cuộc vui Tết quanh các gia đình cho đến hết tháng giêng.”

(Trích: “ĐÀ LẠT NGÀY THÁNG CŨ”
Soạn giả: LS. Ngô Tằng Giao)

1.dalat.jpg - 117.83 Kb


 

Bạn đang theo dõi trang: Đà Lạt Ngày Tháng Cũ Bóng Dáng Người Thượng (Đà Lạt Ngày Tháng Cũ_#7)