Nghĩ về con người Đà Lạt _ (Hoàng Liên) _ (Tạp ghi)

NGHĨ VỀ CON NGƯỜI ĐÀ LẠT!

Đà Lạt…xưa…

Đà lạt đã qua hơn một trăm năm hình thành và phát triển, Con Người Đà Lạt cũng qua ngần ấy chiều dài lịch sử để xây dựng nên thành phố và cũng từ đó đã hình thành nên chính mình – Con Người Đà Lạt !

…Ngoài con người bản địa – dân tộc Mlạt- K’Ho sống gắn với buôn làng, rừng núi, những con người lao động Việt Nam từ các miền đất nước – Thừa Thiên, Hà Đông-Nghệ-Tỉnh-Nam Ngãi, Bình Phú… đã đến Đà Lạt làm phu, mở đường xây dựng nên nơi nghỉ dưỡng của quan chức thực dân Pháp, ”Hoàng Triều Cương Thổ “ của Triều Nguyễn. Những con người ly hương đến vùng đất mới tìm sự sống, tạo nên cuộc sống trong bầu trời thiếu ánh sáng Độc Lập –Tự Do …Những đường ray, đường hầm xe lửa, đèo Ngoạn Mục, Prenn…lên Đà Lạt; Những con đường Triệu Việt Vương, Trần Hưng Đạo , Pasteur,  Yersin…..Trần Phú … hôm nay, những Dinh I, Dinh II, Dinh Bảo Đại, Đà Lạt hotel , Palace, Đồi Cù; Những trường Đoàn Thị Điểm, Trần Hưng Đạo, Bùi Thị Xuân..; Chùa Linh Quang, Linh Sơn, Nhà Thờ Lớn …Con người lao động xây dựng nên cơ sở vật chất của thành phố và cũng đã xây dựng nên những giá trị văn hoá tinh thần cho cuộc sống Tâm linh Con Người Đà Lạt!…

Khí hậu thiên nhiên ưu đãi cho Con Người Đà Lạt hôm nay nhưng khắc nghiệt cho Con Người Đà Lạt ngày xưa-những con người  cuộc sống cơ hàn, ly hương để  xây dựng nên thành ! Trời Đà Lạt xưa dày đặc sương mù, lạnh giá! Hoa Quỳ Vàng-hướng về Ánh Sáng Mặt trời, Hoa khắp các núi đồi; Hoa mai, Mimôza…đỏ, vàng thấp thoáng trong ngàn thông, ẩn mình trong những ngôi Biệt thự… nhưng con người Đà Lạt thuở ấy có đủ mảnh vải che thân, miếng cơm ấm bụng ?! Đắp đập ngăn dòng suối Cam Ly-mặt nước Hồ Xuân Hương trong xanh từ đó! Rồi phố phường ngày mỗi mọc lên, lớn dậy, vươn lên trong những đầm lầy, thung lũng, ven đồi! Những thảm xanh của rau , màu hồng , vàng, đỏ, trắng… của Hồng, Lan, Mai, Cúc…mỗi ngày như nở một nụ cười tươi thêm yêu cuộc sống ! Con người Đà Lạt đã làm nên tất cả cho thành phố của mình ! Có Hà Nội mùa thu tháng tám, trời Đà Lạt cũng xua áng mây mù! Có chiến sĩ sông Lô, sông Đuống… Đà Lạt cũng”dậy sóng Hồ Xuân Hương “; Rồi Huế, Sài Gòn… vươn vai đứng dậy, Đà Lạt cũng rầm rập xuống đường tranh đấu !(…).Rồi, sau ngày được “cởi trói”, một “hành trình cuối đông” đòi dân chủ-tự-do-văn hoá nghệ thuật-cuộc-sống con người nước Việt…cũng lại bắt đầu …từ đỉnh Langbian !… Đà Lạt đã hoà nhịp bước đi trong dòng sống dân tộc hơn trăm năm của lịch sử đất nước! …

Đà Lạt đã đi qua hơn 110 năm, 5 thế hệ con người Đà Lạt cũng đã tiếp nối đi trong chiều dài hơn ngàn năm lịch sử  và từ đó cũng đã hình thành nên những phẩm chất của mình – Phẩm Chất Tâm Hồn Con Ngưòi Đà Lạt !

Phải chăng những thảm rau xanh, những vườn hoa đầy màu sắc, thắm hương giữa lòng thành phố, trên những ven đồi, những ngôi biệt thự nằm trên những đồi núi thấp thoáng giữa ngàn thông, hài hoà với thiên nhiên, cuộc sống, mỗi người mỗi vẻ, dọc các con đường trong-ngoài thành phố  Trần Hưng Đạo, Trần Bình Trọng, Ngô Quyền, Bạch Đằng, Quang Trung, Triệu Việt Vương… đã  hiện nên những nét tài hoa của Con Người Đà Lạt- con người yêu lao động, cần cù, thông minh, lao động có kỹ thuật, nghệ thuật … và đã hình thành nên những nghề truyền thống của mình -tranh cưa lọng, chạm bút lửa, trồng rau, trồng hoa, đan, thêu …!?.

Sống trên cao nguyên lạnh giá, sương mù của ngày đầu xây dựng, sống tha hương, rời quê cha, đất tổ từ mọi miền đất nước về đây hoà trong cuộc sống cộng đồng Làng, Nước ở vùng đất mới xa xôi, khí hậu trong lành, trời đất im ắng, yêu thương cội nguồn Tổ Tiên…phải chăng đã tạo nên Con Người Đà Lạt Cuộc Sống Tâm Linh, phong thái lịch sự, nhã nhặn, chân thật, hiền hoà, mến khách, …; cách ăn mặc kín đáo, giản dị, màu sắc dịu dàng ấm áp, hài hoà cùng các màu xanh của núi, ngàn sắc của hoa, muôn Ý Mặt Trời như Hoa Quỳ, Hướng Dương!!.Và có lẽ, Đà Lạt, một miền đặc trưng của cả nước-Con Người Đà Lạt có thể nghe-hiểu giọng nói của mọi miền đất nước và trong giọng nói có sắc âm riêng của mình-Giọng Đà Lạt ! Phải chăng trong giao tiếp mỗi người từ giọng nói từng miền quê gốc của mình –Huế, Đà Nẵng, Hà Tĩnh, Hà Đông, Nam, Ngãi, Bình, Phú…đồng thời cộng hưởng không gian, pha màu thời gian, chan hoà với nhau trong giọng nói để cho nhau thông, cảm và hiểu Ý của nhau!…Rồi qua nhiều thế hệ, Con Người Đà Lạt đã hình thành nên giọng nói của mình !?Và có thể nói thêm, giọng Con Người Đà Lạt, trong âm nhạc cũng mang màu sắc Đà Lạt !Người bản địa của Đà Lạt là dân tộc K’ho nhưng những làn điệu dân ca K’ho lại không biểu trưng cho âm thanh, tiếng hát, thấm đậm tâm hồn người Đà Lạt nhưng hài hoà cuộc sống với Con Người của Đất Trời Tây Nguyên, tự thắp lên Ngọn lửa chính mình sống cùng với Con Người cuộc sống Đất nước  . Dù Đà Lạt là xứ của hoa Mimôza, Mai Anh Đào nhưng âm nhạc cũng không mang màu sắc hoa Anh Đào của xứ Phù Tang! Trong âm thanh nhiều giọng nói của mọi miền đất nước có âm thanh, giọng nói của người Đà Lạt; trong bức tranh nhiều màu sắc riêng ấy hài hoà   màu sắc chung của đất nước!

Qua lao động xây dựng nên cuộc sống vật chất Con Người Đa lạt cũng hình thành nên phẩm chất tâm hồn, cuộc sống tâm linh và tất cả các giá trị cuộc sống tinh thần văn hoá của dòng văn hoá lịch sử Việt, đó là những giá trị đạo đức truyền thống của con người Việt Nam-trọng nhân nghĩa, sống Đạo lý, yêu Làng, Yêu Nước, yêu Quê, yêu Con Người, yêu Cuộc Sống, có Thuỷ có Chung, tin vào các giá trị Thiêng Liêng..Bởi vậy, văn hoá Đình, Làng của các vùng-miền đất nước vẫn sống trong từng cộng đồng dân cư Đalạt, và những ngôi Chùa, Nhà thờ.. cũng được xây dựng trong Tâm hồn của mỗi Con Người và trên từng vùng đất người Đa lạt lập nghiệp, sinh sôi..! Những tính cánh, cuộc sống,  phẩm chất Tâm hồn Con Nguời Đa lạt  đã và đang hình thành… Trong hình ảnh có thể có: bầu trời, đám mây, ngoài trời và thiên nhiên

 

Đất Trời Đà Lạt, Con Người Đà Lạt, Những đỉnh núi -Lâm Viên- Núi Mẹ- Langbiang, Núi Voi, Hồ Than Thở, Mê Linh, Rừng Aí Ân, cả Đồi Cù…, những đồi Thông, Rừng Thông, Suối Thác, những con đường Hoa -Mi Mô sa, Mai Anh Đào, những vườn hoa trong mỗi vườn nhà, mỗi Con  Người Đà Lạt… cùng với  những Đồi, Núi, muôn Chim, muôn Hoa…sáng đẹp trong Trời Xanh nắng Vàng thắm  như đậm  thêm muôn màu sắc  xây dựng nên Đàlạt ….nay như đang hoài  nhớ…. Ngàn xưa, ngày xưa!…

….   Người Đà Lạt hôm nay sao …Nhớ!

Đà Lạt có còn Đà Lạt…..?!

HOÀNG LIÊN